Andan a volver as modas do relixioso e a directora Alauda Ruiz de Azúa proponnos un filme que non deixa indiferente. Pon o dedo na chaga dese postureo que impera nas sociedades burguesas que tontean coa relixión e non acaba de saber o que quere en materia de espiritualidade.

Nuns tempos coma os que vivimos nos que todo é branco ou negro, a película opta por mostrar uns personaxes cargados de razóns. A todos concede o mesmo espazo sen decantarse por ningún. Hai que escoitalos, seguilos nas súas razóns e prexuízos e admitir as nosas propias cargas de prexuízos cando se apaga o proxector e analizamos…

Alauda pinta uns personaxes no límite na súa definición e coherencia. Presenta unha familia burguesa coma moitas que coñecemos, na que se confunde amor con control, que hai tempo que deixou de lado o relixioso e xa non lle resulta significativo… Todos coñecemos familias así. A avoa, Mabel Rivera, dá o primeiro paso nesa desconexión coa tradición relixiosa herdada: bautizou os seus fillos, levounos á catequese, ao colexio relixioso, pero esas tradicións volvéronse ocas, baleiras, e ela xa non se define como crente. Tenlle moito respecto a cregos e monxas, pero encolle os ombreiros… Con todo, algo do transcendente lle falta porque fala co seu home morto.

O seu fillo, Miguel Garcés, pai da nena protagonista, ten como relixión os cartos, ou a falta deles. Non lle interesa o relixioso pois vive por e para o seu negocio. Con todo, súa filla vai a un “colexio de monxas” porque  é un home burgués, con conciencia de clase, e non mandaría nunca un fillo seu ao ensino público. Está viúvo, así que busca tamén un lugar “de confianza” no que lle eduquen a filla para convertela nunha burguesa convencional. Encarna en cutre a idea do “home que se fai a si mesmo”, que vive para o seu negocio de restauración sacando peito de pírricas vitorias que levan a familia á ruína. Tamén encarna a idea de “refacer a súa vida” buscando unha parella anódina, dócil, á que non lle importe facerse cargo dos seus fillos sen cuestionamentos.

A tía da nena, Patricia López Arnaiz, é quizais o personaxe máis levado ao límite. Para ela a relixión é o opio do pobo e mostra un rexeitamento frontal fronte á vocación da sobriña. A súa vida de parella é un fracaso. Probablemente é o lugar da película no que vemos máis falla de amor… e por veces parece querer ser para a protagonista a nai que non ten. Tenta por todos os medios que a moza non entre no mosteiro. Desconfía, bérralle á sobriña e mesmo chega a enfrontarse coa superiora nunha desagradable escena de choque de egos.

A superiora, Nagore Aranburu, é un personaxe tamén debuxado ao límite, máis coa dureza dunha directora de colexio que non soporta que a fagan de menos que coa afabilidade das relixiosas contemplativas. Véselle pouca faceta mística e moito a de gobernanta que se sente agredida e cuestionada nos seus valores e principios, e responde con dureza, sen dar explicacións, a quen sabe que non as quere recibir. Curiosamente, a conversa máis relevante sobre vida contemplativa en toda a película sucede fóra do ruído familiar, cando a protagonista fala con outra rapaza, maior que ela, na horta do mosteiro. Nese momento albiscamos algo da fondura da vocación sentida, a importancia do silencio contemplativo, a radicalidade da vida que quere ser vivida doutro xeito.

E no ollo deste furacán está a moza, Ainara, (unha xenial Blanca Soroa) orfa de nai e de afectos, agarrada a unha medalla da Virxe e buscando o seu camiño. A súa nai era crente e educouna na fe, e esa é para ela a senda luminosa. Non a convencen os modelos de muller nin as opcións de vida que ten arredor: nin a pusilánime parella de seu pai (sempre calada, sempre na sombra, atendendo os irmáns pequenos) nin a súa tía, unha muller doída coa vida, atrapada nun matrimonio no que non cre. Non sente próximo o pai, que a ten de comodín para facerse cargo dos irmáns pequenos, un pai que pouco repara nela e só reacciona cando a pilla cun mozo na casa. O seu trasnoitado e desproporcionado enfado é o dun home de “boa familia”, un patriarca non disposto a que toquen “a súa filla”, con medo a perder o seu bo nome, o seu lugar na sociedade.

Tampouco se sente preto da tía, que lle berra espantada, que a quere mandar estudar fóra e non é capaz de abrazala. Na familia, Ainara só parece empatizar co cariño silencioso da avoa. O seu falecemento vai ser o que a faga tomar a determinación de marchar da casa.

Elixir na vida é complicado. Sempre o foi. E se esas decisións son das que nos implican, das que nos afectan (nos tocan nos afectos), as opcións posibles son poucas e difíciles a calquera idade. Por iso á nosa protagonista non lle vale ir estudar a outra cidade, opción que percibe como un “botala fóra”, coma un chanzo máis dese “sen amor”, esa falta de autenticidade e de fondura que a arrodea. Ainara ve a vida monástica como a forma de amor radical que tanto anda buscando, a calma no medio do ruído e o caos familiar, a liberación e paz. A súa chamada ao afondamento e o silencio resulta incomprensible no mundo no que vive, pero para ela é suficientemente fonda como para romper coa familia, coas compañeiras de colexio,… malia que non o entendan.

Hai algunhas inexactitudes no relato que potencian a tensión. En primeiro lugar, e aínda que comunmente todas se chamen monxas, as orde monásticas contemplativas non rexentan colexios. Iso fano as congregacións relixiosas, que por certo hai tempo que se desligaron das tarefas docentes. Hoxe os colexios relixiosos están gobernados sobre todo por segrares que seguen o ideario das congregacións fundadoras. Por outra parte, optar pola vida contemplativa adoita ser unha escolla de mulleres adultas, que xa pasaron pola vida profesional e senten que iso non as enche. Por regra xeral, tampouco se pode entrar nun mosteiro con menos de 21 anos. Cando se entra, os primeiros tres meses son de proba. Seguen dous anos de postulantado e dous máis de noviciado para chegar á profesión temporal. Tres anos despois faise a profesión definitiva. O proceso dura, como pouco, sete anos.

Como persoa crente tamén botei en falla que o filme recolla unha teoloxía máis actualizada, máis acorde co Vaticano II (1965) e as reformas que iniciou o papa Francisco e o uso dunha linguaxe relixiosa máis acorde cos tempo actuais. Pareceume pouco real o papel do sacerdote, esa caricatura de discernimento que se mostra nun tempo no que a dirección espiritual xa non existe, fóra dos movementos conservadores da Igrexa (que tamén os hai pero que non son transfondo na película). Na actualidade o discernimento faise en acompañamento, nun proceso de escoita lento, aberto, respectuoso coas persoas e non orientado exclusivamente á vida relixiosa ou monástica.

Por outra parte, o fanatismo antirrelixioso da tía resulta bastante impostado. Nin a Igrexa (a normal, non a dos movementos neoconservadores) é proselitista nin os non crentes son tan irracionais como pintan á tía. As persoas non crentes non chocan coas que si cren. Convivimos de xeito tolerante, pois todos temos formas propias de entender e dar sentido á vida.

As persoas non crentes coas que falei, xa rondando os 50-60 anos, acordaron os tempos nos que estudaron en colexios relixiosos, cando eran o reduto da disciplina e o control e tiñan a gala “métodos didácticos” pouco actualizados. As feministas ven con certo receo que unha muller nova opte por formar parte dunha estrutura tan patriarcal como é a igrexa sen distinguir moito a diferenza que hai entre a estrutura diocesana da Igrexa e o funcionamento autónomo dos mosteiros.

Ao meu modo de ver, a película non é unha fita relixiosa, aínda que poña o foco sobre unha opción de vida relixiosa. Non creo que fose feita para mostrar a monástica, a Igrexa ou a vocación, temas polos que pasa moi tanxencialmente. Máis ben pon diante dos nosos ollos un fracaso: o fracaso das sociedades burguesas que non saben xestionar as relacións humanas, a hipocrisía das familias que antepoñen a aparencia á autenticidade e o analfabetismo en intelixencia espiritual de quen rexeita as relixións como unha resposta pouco racional sen ter as ferramentas necesarias para desenvolver outra busca de sentido cada vez máis necesaria.